The pros and cons of installing black boxes in cars – rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

It has been known for a long time that car is one of the most comfortable and the fastest means of transport. Unfortunately, the more cars on the roads are, the more car accidents happen. That is why young drivers are encouraged to install black boxes in their vehicles which will inform if they drive carefully or not. There is no doubt that this solution has its advantages and disadvantages.

First of all, thanks to the black boxes there will be less car accidents for sure. Drivers will avoid getting fines, so they will drive more slowly and carefully. What is more, they will be rewarded for their behaviour on the roads and will not have to pay high insurance rates. As a result, more and more drivers will make an example of careful drivers and all cyclists, pedestrians and other drivers will feel much safe on the roads.

However, there are also some disadvantages of this solution. Installing black boxes can be quite expensive and it can take a lot of time. Consequently, some drivers who are poor and busy will not decide to put them in. Furthermore, black boxes will not guarantee that reckless drivers will be punished. They can try to cheat or even destroy their black boxes to hide evidence.

To sum up, installing black boxes has its pros and cons. After all, it seems to be a really great solution. It will surely make drivers and pedestrians feel safer.

How to solve the problem of ageing of the society? The idea of voluntary cooperation – rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

Nowadays many countries try to solve the problem of ageing of the society. For instance, people who live on the Wight Island come up with an idea of a voluntary cooperation – if you take care of elderly people for an hour, you will get an hour of care in the future. There is no doubt that this idea has a lot of advantages and disadvantages.

First of all, a voluntary cooperation is important for elderly people, especially for those who are ill or disabled. Most of them need special medical treatment almost 24 hours a day. Thanks to the volunteers, they do not have to worry about problems with their health.

Secondly, this solution is great for young people who do voluntary work. They do not have to be afraid that they will be left alone when they become old and ill. If they work a lot, they will provide a safe and calm future for themselves.

However, there is a risk that a volunteer will lose his ‘hours of care’ when he will die unexpectedly. Furthermore, when somebody do not have any time to do voluntary work, he will have to pay for the treatment.

To sum up, the actions which are taken to fight against a problem of ageing population have some pros and cons. They seem to be equally beneficial for volunteers and elderly people, but some of them may not be able to take advantage of them. 

The pros and cons of sending elderly parents to nursing homes – rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

Nowadays people are constantly busy and focused on their career. That is why more and more of them decide to send their elderly parents to nursing homes. In my point of view this option is worth considering, but it also has some disadvantages.

First of all, nursing homes are places where elderly people can get special medical treatment. It is especially important for people who are ill, disabled and require a lot of care and attention. Nursing homes are also suitable for people who are in a good shape. They provide plenty of interesting activities, so elderly people do not feel bored.

Secondly, this option is good for people who put their ageing parents in nursing homes. They do not have to be afraid that something will happen to their parents when they are away. Furthermore, they do not have to stay with their parents for 24 hours a day, so they can live their own life and advance their career.

However, nursing homes are considered to be very sad places. Elderly people who live there sometimes think that their families do not need them. As a result, they feel sad, lonely and depressed.

To sum up, putting elderly parents in nursing homes is an idea which has some pros and cons. Nursing homes provide professional medical treatment, but they also separate old people from their families.

The idea of abolishing armies – rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

It has been known for a long time that war is extremely dangerous, destructive and causes death of hundreds of innocent people. That is why more and more people think that all the armies should be abolished. I agree with them, but their idea has some advantages and disadvantages too.

First of all, as I have said before, every war leads to destruction, suffering and death. If countries did not have armed forces, they would not be able to trigger a war. In case of a conflict the authorities will have to use peaceful means. As a result, citizens will feel safer.

Secondly, holding an army can be really costly. The authorities have to spend money on modern and expensive weapon, military equipment and training. If armies were abolished, the authorities would save a lot of money. The saved money could be spent on public health or economic development.

On the other hand, there is a risk that most of the countries will abolish their armies and some of them will hold armies in secret. In case of a war the countries which do not have armed forces are not able to protect their citizens and fight. Therefore the army is a guarantee of safety and peace.

To sum up, abolishing armies can help us to avoid wars and military conflicts. However, we should remember that this idea involves agreement and cooperation between all the countries.

Stress at work - how can it be reduced? - rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

Nowadays everyone tries to be the most dutiful worker. People are focused on achieving successes and getting promoted to a high office. As a result, they have to function under stress what is really harmful to their health. So how can stress be reduced?

First of all, employers should take care of their workers. Workers often feel exhausted and stressed, because employers require too much of them and they are not able to deal with their duties. Employers should praise workers if they work hard, give them bonuses and reduce their duties if it is possible. Consequently workers will believe in themselves and will not feel stressed.

Another way to reduce stress is creating a place where workers could get relaxed. It can be a small room with plenty of comfortable armchairs and sofas. Employers should allow workers to have a break there. Spending a few minutes in this relaxation room would make workers calm and peaceful.

Alternatively, employers should let their workers listen to the music at work. For example, workers can switch a stereo system on and listen to their favourite music or classical music. This kind of music will reduce stress and even make them more hard-working and concentrated.

To sum up, there are a lot of ways to reduce stress at work. Employers should know these methods, because stress is really harmful to people’s health.

The pros and cons of studying abroad - rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

Nowadays more and more young people who graduated from secondary school decide to study abroad. They consider studying abroad to be a great chance, so they become eager to leave their country. There is no doubt that this option has its advantages and disadvantages.

To begin with, studying abroad is a good opportunity to improve language skills. We can not only learn new languages at school, but also talk to native speakers and learn correct pronunciation in this way. We can also discover foreign cultures, customs, lifestyle and point of view of new people. What is more, studying abroad gives a chance to have a better future. Students who know foreign languages and have a certificate of a prestigious university can easily find a satisfying and well-paid job.

However, there are also some disadvantages of studying abroad. If people leave their home and move to another country, they feel alone and homesick. It can be really difficult for students to meet new friends, especially when they are shy and unsociable. Furthermore, studying abroad is rather expensive. Students have to pay school fees and rent, buy coursebooks and tickets. Because of it, not every student can afford to study in a different country.

To sum up, studying abroad has its pros and cons. It gives students a chance for a better future, but it can also involve paying a lot of money and make students feel homesick.

The pros and cons of keeping animals in captivity - rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

We can no longer imagine life without some types of entertainment such as visiting zoos. We can see there plenty of exotic, wild animals. Some people consider keeping animals in captivity to be cruel. But in my point of view this solution has a lot of advantages, even for animals.

Firstly, visiting zoos is an entertainment for people of all ages. We can admire there colourful parrots, dangerous reptiles and so on. We have also a great opportunity to learn about wildlife, animals’ behaviour and see rare, unusual species.

What is more, keeping animals in captivity can be even good for them. People who work in the zoos are able to provide them fresh food, water and medical treatment. Animals surely feel safe and calm, because there are not any dangerous carnivores and hunters. Furthermore, keeping animals in captivity is the best way to control and protect endangered species.

On the other hand, there is no doubt that animals have feelings and enjoy freedom. If they are kept in captivity, they do not have necessary space and sometimes have to live in uncomfortable cages. In addition, it is not always easy to provide proper conditions for animals – for example, wild animals from Africa would not feel good in polish zoo because of the cold climate.

To sum up, keeping animals in captivity has its disadvantages. After all it is a good solution to protect animals from dangers and to educate and entertain people.

The pros and cons of studying via the Internet - rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

Nowadays more and more people decide to study in a quite unconventional way. They do not go to the university, but choose to study via the Internet. There is no doubt that this option has its advantages and disadvantages.

To begin with, studying via the Internet is surely very comfortable. Students do not have to take part in classes and listen to boring lectures. They can stay at home, sit on the soft couch and simply study if they feel like doing it. It is also a great solution for people who have a job or look after their children. If they are too busy, they can start learning anytime they want. Furthermore, studying via the Internet makes it possible to become a student of a university in a different city or country. Students do not have to go abroad to finish a prestigious school, they can stay in their home towns.

However, there are also some disadvantages. Firstly, students have no possibility to meet new people. They cannot talk about their interests, spend their free time with them or exchange ideas. In addition, they become unsociable and reserved. What is more, studying through the Internet can make the students undisciplined. They do not have any motivation to learn, so they can even ignore their studies.

To sum up, studying via the Internet has its pros and cons. It can be an amazing experience, but it can also turn out to be worse than conventional studying.

How can people get a work experience? – rozprawka [język angielski/liceum/poziom rozszerzony]

Nowadays it is difficult to find a job. Employers avoid signing employment contracts with people who have just finished school. If you want to get a satisfying job, you should have a work experience. So how can people get this necessary and important experience?

One way to get a work experience is attending special courses. For example, if you are going to work in a restaurant, you should think about joining a course for cooks. You will learn there how to prepare and serve tasty dishes. The courses surely help to improve necessary skills and get a work experience.

Another way to gain experience is taking a part – time job before applying for a permanent employment. This kind of job can be taken during summer holidays or at the weekends. You can work as a babysitter, pick fruits, cut the grass and so on. By doing so, you will learn responsibility and doing your duties.

Alternatively, working as a volunteer would be a great solution. You can join a charity organisation which care for poor people or orphaned children. This is a specific kind of work: even if you work hard, you will not get any money. But it will surely help you to gain work experience and probably make you more sensitive and full of empathy.

To sum up, there are a lot of ways to improve your chances to get a satisfying job. Attending a course or working as a volunteer – it will help you to gain experience for sure.

Czy zdaniem romantyków widzenie zaświatów to efekt choroby, czy też specyficznej świadomości? W argumentacji odwołaj się do poniższej ballady ("Król Olch") i utworu "Romantyczność" Adama Mickiewicza. [język polski/liceum]

Romantyzm to niezwykła, specyficzna epoka, która charakteryzowała się kwestionowaniem potęgi rozumu i zwróceniem uwagi na znaczenie intuicji, uczuć i wyobraźni w życiu człowieka. Zwolennicy romantycznego światopoglądu odrzucali więc racjonalizm i empiryzm. Zamiast tego propagowali irracjonalizm, zakładający, że pełnię wiedzy o świecie można uzyskać dzięki wykorzystaniu metod pozarozumowych. Charakterystyczne dla romantycznego światopoglądu  było również pojęcie mistycyzmu, zgodnie z którym możliwy był bezpośredni kontakt ze światem duchowym, niematerialnym. Możliwość tę posiadały przede wszystkim osoby chore, obłąkane, a także dzieci oraz artyści. W mojej pracy postaram się udowodnić, że widzenie zaświatów i kontakt ze światem nadprzyrodzonym nie jest efektem choroby, lecz specyficznej świadomości, typowych dla romantyków wierzeń, przekonań i umiejętności dostrzegania głębokich prawd o świecie w sposób negowany przez zwolenników rozumowej koncepcji poznawania rzeczywistości. W tym celu pragnę odwołać się do dwóch utworów powstałych w epoce romantyzmu: „Króla Olch” i „Romantyczności”.

„Król Olch” to utrzymana w nastroju grozy i tajemniczości ballada opowiadająca o ojcu, który wiezie swojego chorego syna przez las. Dziecko dostrzega w ciemnym lesie Króla Olszyn, który zaprasza chłopca do siebie i namawia go do udania się wraz z nim w głąb lasu. Przerażająca zjawa w koronie i z „ogonem jak żmija” zwodzi go, obiecuje, że podaruje mu piękne zabawki i złoconą suknię. Chłopiec jest w stanie ujrzeć fantastyczną postać z zaświatów, co potwierdza, że potrafi on patrzeć „oczyma duszy” i dzięki sile uczuć, emocji i wiary zobaczyć więcej niż osoby rozsądne, racjonalne.

Tezę potwierdza również postawa ojca, opozycyjna w stosunku do romantycznych widzeń syna. Mężczyzna uznaje zachowanie chłopca za halucynacje, gorączkowe majaczenie. Nie jest w stanie usłyszeć nawoływania Króla Olch, gdyż zdrowy rozsądek każe mu uznawać tajemnicze odgłosy za szelest liści i szum gałęzi wierzby. Ojciec to typowy racjonalista, zwolennik naukowego, empirycznego światopoglądu. Jest zamknięty na romantyczne prawdy serca i uznaje je za objaw choroby, urojenia.

Ostatecznym dowodem potwierdzającym słuszność tezy jest śmierć dziecka. Chłopiec umiera na rękach ojca, który w pierwszej chwili nie może w to uwierzyć i jeszcze szybciej przemieszcza się w stronę domu, by jak najprędzej sprowadzić pomoc. Na tej podstawie można przypuszczać, że chłopiec mógł naprawdę ujrzeć zaświaty i fantastyczną postać Króla Olszyn, a z kolei ojciec mógł nie dopuszczać do siebie myśli, że istnieje rzeczywistość wykraczająca poza horyzonty rozumu i rozsądku.

O tym, że poza dobrze znanym wszystkim ludziom światem materialnym istnieje również rzeczywistość nadprzyrodzona, dostrzegana jedynie przez jednostki o niezłomnej wierze i niezwykłej uczuciowości, przekonuje Adam Mickiewicz w utworze „Romantyczność”. Ballada opowiada o prostej dziewczynie z ludu, Karusi, która na rynku miasteczka rozmawia ze swym zmarłym ukochanym. Zgromadzeni świadkowie zdarzenia wierzą w to, że Karusia dzięki sile miłości może porozumiewać się z duchem narzeczonego, jednakże wiarę prostych ludzi wyśmiewa Starzec. Twierdzi, że dziewczyna jest niezrównoważona i kwestionuje możliwość kontaktu za światem nadprzyrodzonym. Starzec reprezentuje postawę charakterystyczną dla zwolenników empiryzmu i racjonalizmu, gdyż odrzuca wszystko to, czego nie da się dowieść rozumowo i udowodnić naukowo. Utwór kończy jednak wezwanie: „Miej serce i patrzaj w serce”, które jednoznacznie wskazuje, że utożsamiany z autorem narrator opowiada się po stronie Karusi i potępia Starca uznającego romantyczną świadomość dziewczyny i jej sposób odbierania rzeczywistości za objaw choroby psychicznej i obłąkania. Autor podkreśla, że ludzie „patrzący sercem” są w stanie zgłębić wiedzę o świecie, natomiast rozum i chłodna kalkulacja są w tej sytuacji bezradne.

Sądzę, że zgromadzona argumentacja jednoznacznie wskazuje na to, że według romantycznego światopoglądu możliwy był kontakt ze światem nadprzyrodzonym, a możliwość ta wynikała ze szczególnych umiejętności, niezwykłej uczuciowości oraz specyficznej świadomości romantyków. Tam, gdzie racjonaliści dostrzegali przesądy, urojenia i obłąkanie, romantycy dostrzegali głębokie prawdy o otaczającej rzeczywistości, dzięki czemu mogli zobaczyć więcej.

Czy ważniejsze są prawa jednostki czy ogółu? Rozważ problem odnosząc się do artykułu Rodiona Raskolnikowa na temat zbrodni oraz do wybranych tekstów literackich. [język polski/liceum]

Twórcy literaccy wielu epok, zwłaszcza romantyzmu i pozytywizmu, ukazywali w swoich utworach specyficznych, niezwykłych bohaterów. Tymi postaciami były wielkie indywidualności i nietuzinkowe osobowości, jednostki wybitne, ponadprzeciętne, wyrastające ponad szary tłum, przewyższające zwyczajnych ludzi pod każdym względem. Takie osoby często borykają się z samotnością i często zmagają się z niezrozumieniem i nieprzychylnością z strony społeczeństwa. Ich stosunek do świata sprawia, że buntują się i wyrażają sprzeciw wobec obowiązujących norm społecznych i obyczajowych. W skrajnych przypadkach decydują się nawet popełnić zbrodnię w imię wyższych racji i przekonań, gdyż głoszą wyższość ich własnych praw nad prawami ogółu. W mojej wypowiedzi postaram się rozstrzygnąć, które z tych praw są ważniejsze. W tym celu pragnę odwołać się do artykułu Rodiona Raskolnikowa ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego oraz dwóch wybranych przeze mnie utworów – „Makbeta” Williama Szekspira i „Kordiana” Juliusza Słowackiego.

Rodion Raskolnikow, główny bohater powieści „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, to 23-letni student, który zrezygnował z dalszej nauki z powodu trudnej sytuacji finansowej. Raskolnikow dokonał zabójstwa starej lichwiarki Alony Iwanownej oraz jej siostry Lizawiety, a zbrodnię tę poprzedziły rozmyślania o morderstwie, analiza stanu psychicznego przestępcy podczas całego przebiegu zbrodni oraz kształtowanie poglądów na temat dopuszczalności przestępczego czynu i podziału społeczeństwa, które wyraził w swoim artykule „O zbrodni”. Według Raskolnikowa bowiem ludzie dzielą się na „zwykłych” i „niezwykłych”. Zadaniem „klasy ludzi niższych” jest jedynie zapewnienie trwałości gatunku. Przedstawiciele tej grupy, wyróżnionej przez Rodiona, są ulegli i ustępliwi, podlegają klasie wyższej i uznają jej autorytet, a przede wszystkim są pozbawieni zarówno urzędowego, jak i moralnego prawa do popełniania zbrodni. Natomiast ludzie „niezwykli” są jednostkami wybitnymi, posiadającymi dar, dzięki któremu „pchają świat naprzód i kierują go ku oznaczonym celom”. Ich poglądy i dokonania przyczyniają się do rozwoju, postępu cywilizacyjnego, przeobrażeń i zmian. Z racji istotnej roli, jaką pełnią w społeczeństwie, mają prawo, by zwalczać wszelkie przeszkody w drodze do osiągnięcia wyznaczonego celu, a więc mogą – jeżeli pozwala im na to sumienie – popełnić zbrodnię. Raskolnikow uważa, że nawet gdyby tacy uczeni, jak Kepler czy Newton dopuścili się przestępczego czynu, to byłby on całkowicie usprawiedliwiony, gdyby okazało się, że umożliwił on zapoznanie ludzkości z ich przełomowymi odkryciami. Zdolności klasy wyższej sprawiają, że jest ona „władczynią przyszłości” w przeciwieństwie do klasy niższej – „władczyni teraźniejszości żyjącej z dnia na dzień, dbającej jedynie o przetrwanie i zapewnienie ciągłości gatunkowej”. Raskolnikow skłania się więc ku przekonaniu o wyższości praw jednostki nad prawami ogółu. Uważa, że wybitna, nadzwyczajna jednostka ma prawo, by występować przeciwko obowiązującym normom, by niszczyć panujący porządek, a nawet przelewać krew w imię własnych przekonań i dążenia do udoskonalenia świata. Bohater, chcąc sprawdzić słuszność swej teorii, decyduje się popełnić zbrodnię i dlatego jego ofiarą pada Alona Iwanowna oraz jej siostra Lizawieta. „Eksperyment” Raskolnikowa kończy się klęską bohatera. Rodion okazuje się być jednostką nie wybitną, lecz słabą psychicznie, ulegającą ciężkiej chorobie po dokonaniu morderstwa, obawiającą się wykrycia zbrodni i przez to żyjącą w strachu. Ostatecznie Raskolnikow przeżywa wewnętrzną przemianę i zmienia swe poglądy, jednakże musi ponieść konsekwencje popełnionego czynu i odbyć karę, a także uświadomić sobie klęskę idei.

Kolejnym utworem, do którego pragnę się odwołać, jest „Kordian” Juliusza Słowackiego. Tytułowy bohater jest nadwrażliwy, nadmiernie uczuciowy, odczuwa brak idei nadającej sens jego życiu i przeżywa egzystencjalną nudę. Jednakże w czasie podróży po Europie jego poglądy ulegają weryfikacji w zderzeniu z rzeczywistością. Kordian przeżywa przemianę i przeistacza się z nadwrażliwego romantyka i marzyciela w bojownika o wolność narodu. Zaczyna wierzyć, że jako jednostka wybitna, nieprzeciętna, jest w stanie popełnić zbrodnię i zamordować cara, aby oswobodzić Polaków z niewoli. Jest gotów do poświęceń i poniesienia konsekwencji swego czynu, gdyż wierzy, że jego prawem i jednocześnie obowiązkiem wobec narodu jest stanąć przeciw obowiązującym dotychczas normom i zasadom, walczyć o niepodległość kraju i burzyć panujący porządek. Kordian ponosi jednak klęskę. Okazuje się, że nie jest w stanie dokonać zamachu na życie cara, gdyż przeżywa rozterki, toczy wewnętrzny spór pomiędzy Strachem a Imaginacją , co uniemożliwia mu podjęcie ostatecznych decyzji i konkretnych działań.

W mojej wypowiedzi chciałabym odnieść się również do utworu Williama Szekspira pt. „Makbet”. Tytułowy bohater początkowo ukazywany jest jako szlachetny, mężny, odważny i honorowy wódz szkockich wojsk. Przepowiednia ujawnia jednak drugą naturę Makbeta – po poznaniu jej słów nie jest on już w stanie pohamować żądzy władzy i dokonuje królobójstwa. Zaślepiony pragnieniem objęcia tronu wierzy, że ma prawo posunąć się do tak okrutnego czynu, jak zamordowanie władcy, aby osiągnąć swój cel. Bohater nie poprzestaje na jednym morderstwie i dokonuje kolejnych, co nie pozostaje bez wpływu na jego psychikę. Pogrążony w obłędzie Makbet podąża krwawą ścieżką zbrodni, co w końcu prowadzi do jego porażki i śmierci z rąk Makdufa. Śmierć Makbeta pokazuje, że działanie niezgodne z panującymi prawami, „po trupach do celu”, nieuchronnie prowadzi do klęski.

Podsumowując moje rozważania, chciałabym zwrócić uwagę na to, że nie da się jednoznacznie wskazać, które prawa są ważniejsze – prawa jednostki czy też prawa ogółu. Ogół bowiem składa się z jednostek, dlatego wolności i przywileje pojedynczych osób są jednocześnie swobodami całego społeczeństwa i odwrotnie. Warto jednak pamiętać, że prawa i dążenia jednostek nie powinny szkodzić ogółowi. Jak pokazują wyżej wspomniane utwory literackie, przekonanie jednostki o wyższości nad resztą społeczeństwa i prawie do przekraczania nakazów moralnych w imię własnych przekonań, idei i celów prowadzi zwykle do klęski bohatera.

Samotność - szansa czy ograniczenie? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do załączonego fragmentu "Wilka stepowego" oraz innych, wybranych przez siebie, tekstów kultury. [język polski/liceum]

Samotność to stan, który nierozerwalnie związany jest z życiem człowieka. Najczęściej kojarzy się z poczuciem braku i pustki, wyobcowaniem, izolacją, odrzuceniem i bolesną świadomością, że brakuje nam bliskości i kontaktów z innymi ludźmi. Istnieje jednak pozytywny aspekt samotności: daje ona okazję do rozwoju, lepszego poznania siebie, zdefiniowania swoich pragnień, dotarcia do prawdy o sobie, zrozumienia rzeczywistości, odnalezienia sensu życia czy też realizacji własnych celów, marzeń. W mojej wypowiedzi postaram się udowodnić, że samotność może być daną człowiekowi szansą w szerokim tego słowa znaczeniu. W  tym celu pragnę odwołać się do podanego fragmentu „Wilka stepowego” Hermana Hessego, „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego oraz „Kordiana” Juliusza Słowackiego.

Główny bohater powieści Hermana Hessego, Harry, nazywany „wilkiem stepowym”, był człowiekiem, który zdecydował się na samotność z własnej woli. Nie uznawał jej bowiem za karę czy przykrą konieczność – była dla niego „marzeniem i szczęściem”. Nade wszystko cenił poczucie wolności i swobody. Dążył do zachowania niezależności za wszelką cenę, nawet wówczas, gdy wiązało się to z ofiarą, wyrzeczeniami, poświęceniem. Z tego powodu unikał sytuacji, w których musiałby wykonywać polecenia i rozkazy, być komuś posłusznym, podległym. Co prawda samotność była dla niego czasami dokuczliwa i przytłaczająca, zwłaszcza wtedy, gdy uniemożliwiała mu nawiązanie głębszej relacji z drugim człowiekiem i zaspokojenie potrzeby bliskości. Była jednakże szansą na nadanie swemu życiu określonego kształtu, podążanie własnymi ścieżkami, decydowanie o sobie. Dzięki samotności nie był zniewolony, mógł podejmować własne, niezależne decyzje i wybory, nie musiał postępować wbrew sobie.

Bohaterem, który postanowił  wieść żywot samotnika był również doktor Tomasz Judym z powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”. Judym od dziecka zmagał się z przeciwnościami losu, biedą, głodem, upokorzeniami ze strony wychowującej go ciotki, jednakże dzięki uporowi i determinacji udało mu się uzyskać wyższe wykształcenie. Dzięki otrzymanej szansie na lepsze życie czuł się odpowiedzialny za tych, którzy takiej szansy nie mieli. Twierdził, że ma wobec nich dług do spłacenia, dlatego zdecydował się na samotną walkę ze społeczną niesprawiedliwością i krzywdą. Podejmował więc wszelkie działania, aby poprawić warunki życiowe najuboższych oraz zwalczać przyczyny i skutki nękających ich chorób. Aby w pełni poświęcić się idei niesienia pomocy innym, postanowił zrezygnować z osobistego szczęścia i zdecydował się na rozstanie z ukochaną Joasią Podborską. Samotność okazała się więc być dla niego szansą, by osiągnąć wyznaczony cel.

Samotność towarzyszyła także głównemu bohaterowi dramatu Juliusza Słowackiego „Kordian”. Kordian od najmłodszych lat zmagał się z poczuciem osamotnienia. Był nadwrażliwy, nadmiernie uczuciowy i przekonany o tym, że jego życie jest pozbawione sensu, dlatego spotykał się z brakiem zrozumienia i akceptacji ze strony otoczenia. Po nieudanej próbie samobójczej postanowił wyruszyć samotnie w świat, aby odnaleźć sens swojej egzystencji. Przełomowym momentem jego podróży było wygłoszenie monologu na szczycie Mont Blanc. Osamotnienie i odizolowanie się od ludzi umożliwiło mu głębokie zastanowienie się nad własnym życiem i w rezultacie odnalezienie swojego celu w życiu, jakim była walka o niepodległość ojczyzny. Samotność była dla Kordiana stanem emocjonalnym, który przyczynił się do przeżycia wewnętrznej przemiany i dotarcia do prawdy o sobie.

Sądzę, że zgromadzone argumenty potwierdzają słuszność postawionej przeze mnie tezy. Liczne utwory literackie pokazują, że samotność nie jest wyłącznie stanem negatywnym, destrukcyjnym, kojarzącym się ze smutkiem, żalem i rozpaczą. Może być również szansą na głębsze zrozumienie rzeczywistości, poznanie własnych pragnień i marzeń oraz osiągnięcie wyznaczonych celów.

Czy bohaterowie literaccy częściej głoszą ideę, że "człowiek to rzecz święta", czy łamią zasady moralne? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentów "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego i innych tekstów kultury. [język polski/liceum]

W literaturze wielu epok nie brakuje utworów, które poza przedstawieniem rozbudowanego ciągu zdarzeń skupiają się na problematyce moralnej oraz psychice występujących w nich postaci. Koncentrują się one przeważnie na przeżyciach i emocjach bohaterów, analizują przyczyny i skutki dokonywanych przez nich wyborów, ukazują ich poglądy, sposób odbierania rzeczywistości oraz system wartości i zasad moralnych, jakimi kierują się w życiu. Bardzo często pokazują one, że bohaterowie w różny sposób rozumieją pojęcie dobra, zła czy moralności. Niektórzy z nich uważają, że najważniejsze jest szczęście drugiej osoby i głoszą ideę, że „człowiek to rzecz święta”, a inni twierdzą z kolei, że ważniejsze są ich własne cele, dążenia, pragnienia, nawet jeżeli ich realizacja wiąże się z krzywdą drugiego człowieka. W mojej wypowiedzi postaram się udowodnić, że w utworach literackich dominują jednak tacy bohaterowie, którzy łamią zasady moralne. W tym celu pragnę odwołać się do „Ludzi bezdomnych” i „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego, a także „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego.

„Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego to powieść, która poświęca wiele uwagi kwestiom społecznym i moralnym. Zaprezentowany fragment przedstawia rozmowę inżyniera Korzeckiego z młodym Kalinowiczem, w której uczestniczył również doktor Tomasz Judym. Inżynier Korzecki był życzliwy, gotowy do niesienia pomocy, wrażliwy na krzywdę drugiego człowieka. Kierował się w życiu zasadami moralnymi i systemem wartości, w którego centrum znajdował się człowiek. Podczas rozmowy przekonywał Kalinowicza, że każdy jest obdarzony wolną wolą, może podejmować własne, suwerenne decyzje i wybory, może czynić, co tylko zechce. Uważał nawet, że czasami można dopuścić się kłamstwa, gdyż przyznanie się do niego jest nierzadko większym bohaterstwem niż wyznanie prawdy. Podkreślał jednakże, że czyny nie powinny godzić w dobro i szczęście drugiego człowieka. Twierdził, że „człowiek to rzecz święta, której krzywdzić nikomu nie wolno”. Uważał, że należy zwalczać wszelkie przejawy nienawiści, szerzyć miłość i dobro, nie wolno być obojętnym na krzywdę ludzką, lecz gotowym do niesienia pomocy, ofiarowania innym swojego czasu, poświęcenia, zaangażowania. Korzecki był jednak jednym z niewielu bohaterów, którzy głosili takie idee. Ostatecznie inżynier popełnił samobójstwo, gdyż nie mógł znieść okrucieństwa i cierpienia ludzi w otaczającym go świecie.

Inna powieść Stefana Żeromskiego ukazuje zupełnie odmienny stosunek bohaterów do zasad moralnych. Cezary Baryka, główny bohater „Przedwiośnia” był zwolennikiem rewolucji i wdrożenia w życie ideologii komunistycznej, co oznaczało wprowadzenie poważnych zmian w stosunkowo krótkim czasie, a także uzyskanie rekompensaty za lata wyzysku. W rzeczywistości jednak okazało się, że rewolucja wiąże się z krzywdą, cierpieniem i śmiercią niewinnych ludzi. Cezarego cechowała jednakże bezkrytyczna postawa wobec bolszewików, która nie uległa zmianie nawet wtedy, gdy przestały funkcjonować publiczne instytucje i zaczęto organizować manifestacje kończące się okrutnymi morderstwami. Zafascynowany rewolucyjnymi ideami Baryka zdecydował się nawet dobrowolnie oddać należący do rodziny skarb. Jego poglądy i postawa jednoznacznie wskazywały na to, że drugi człowiek nie był dla niego „rzeczą świętą, której krzywdzić nikomu nie wolno”. Twierdził, że wprowadzenie w życie ideologii bolszewickiej, równości, ładu i porządku jest ważniejsze nawet od dobra jednostki. Obojętny na ludzką krzywdę bohater zmienił swój stosunek do rewolucji dopiero wtedy, gdy ujrzał swoją zmarłą matkę bez ślubnej obrączki na palcu oraz ciało młodej, pięknej Ormianki – ofiary krwawego przewrotu. Nie zniechęcił się jednak całkowicie do poglądów bolszewików – mimo licznych rozterek i wątpliwości brał udział w dyskusjach z Antonim Lulkiem i innymi zagorzałymi komunistami, a ponadto ostatecznie uczestniczył w manifestacji robotniczej, chociaż odłączył się od tłumu strajkujących.

Bohaterem, który daleki był od stwierdzenia, że „człowiek to rzecz święta” był Rodion Raskolnikow ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. Młody student postanowił zamordować starą lichwiarkę. W ten sposób chciał zyskać jej pieniądze, które pomogłyby setkom biednych ludzi, a także jego siostrze, która była zmuszona poślubić mężczyznę, którego nie kochała jedynie po to, by zapewnić swojej rodzinie lepsze warunki życiowe. Przede wszystkim jednak Raskolnikow planował morderstwo aby udowodnić, iż jest on jednostką wybitną, mającą prawo do popełnienia zbrodni w imię wyższych celów. Traktował więc zbrodnię jak eksperyment, którego wynik miał potwierdzić jego teorię. Z tego powodu zamordował z zimną krwią lichwiarkę i jej siostrę, co skłania do stwierdzenia, że życie człowieka nie było dla niego najwyższą wartością.

Uważam, że udało mi się uzasadnić słuszność postawionej przeze mnie tezy. W licznych utworach literackich pojawiają się bohaterowie, którzy kierują się w życiu zasadami i wartościami oraz głoszą ideę, że „człowiek to rzecz święta, której krzywdzić nikomu nie wolno”. Jednakże w literaturze dominują postaci, które łamią zasady moralne i nie uznają życia człowieka za najważniejszą wartość, dlatego też są obojętni na ludzką krzywdę, a nawet skłonni do popełnienia zbrodni. 

W jaki sposób grzecznościowe formy językowe wpływają na relacje międzyludzkie? Przedstawiając swoje zdanie, odwołaj się do przytoczonego fragmentu tekstu Małgorzaty Marcjanik oraz do pojęcia sytuacji komunikacyjnej, a także przytocz odpowiednie przykłady językowe. [język polski/liceum]

W skutecznej komunikacji między nadawcą a odbiorcą ogromną rolę odgrywają grzecznościowe formy językowe. Pod tym pojęciem kryją się specyficzne wyrażenia i zwroty, wykorzystywane w określonych sytuacjach komunikacyjnych. Dzięki nim można wyrazić prośbę, podziękowanie, składać gratulacje czy przeprosiny, a także zjednać sobie odbiorcę, zyskać jego akceptację i przychylność. W mojej wypowiedzi postaram się udowodnić, że grzecznościowe formy językowe mają bardzo korzystny wpływ na relacje międzyludzkie.

Według Małgorzaty Marcjanik, autorki przytoczonego tekstu, grzeczność jest „społecznie akceptowaną grą”, dlatego rządzi się określonymi zasadami. Podstawową regułą jest wywyższanie odbiorcy i wyolbrzymianie jego dokonań przy jednoczesnym umniejszaniu własnych zasług. Zgodnie z tą zasadą wyrazem grzeczności jest bagatelizowanie jego nieodpowiedniego lub nietaktownego zachowania. Przykładowo, jeżeli dana osoba przez przypadek obleje nas napojem, to staramy się obrócić całą sytuację w żart i zareagować w odpowiedni sposób na przeprosiny dzięki zastosowaniu takich zwrotów jak „Nic się nie stało”, „To nie Twoja wina”, „Nic nie szkodzi”. Użycie takich środków językowych sprawia, że dana osoba w mniejszym stopniu odczuwa poczucie winy, zakłopotanie i zażenowanie. Pozwala to również uniknąć niechęci i urazy odbiorcy, zamiast tego zyskujemy jego sympatię i przychylność. W dobrym tonie jest także idealizowanie zasług i dokonań odbiorcy, prawienie mu komplementów, schlebianie mu. Kiedy dana osoba udzieli nam pomocy, powinniśmy oprócz zwykłych podziękowań zwrócić się do niej słowami: „Gdyby nie Twoja pomoc, nigdy by mi się to nie udało”, „To wszystko Twoja zasługa”. W ten sposób upewniamy odbiorcę, że jest dla nas ważny i darzymy go szacunkiem. Podczas przypadkowych spotkań warto również zwrócić uwagę na wygląd bądź strój odbiorcy i obdarzyć go komplementem: „Świetnie wyglądasz”, „Do twarzy Ci w tej nowej fryzurze”. Dzięki takim uprzejmym zwrotom sprawiamy, że odbiorca czuje się doceniony i wyróżniony, a także postrzega nas jako osoby miłe, życzliwe, kulturalne, serdeczne.

O grzeczności świadczy również odpowiednie dostosowanie grzecznościowych form językowych w zależności od sytuacji komunikacyjnej. Specyficzne środki językowe obowiązują nie tylko podczas rozmowy ze znaną nam osobą, lecz także wtedy, gdy bierzemy udział w spotkaniach towarzyskich w większym gronie, wybieramy się do teatru lub kina, uczestniczymy w oficjalnych spotkaniach zawodowych. Kiedy znajdujemy się w miejscu publicznym i pragniemy uzyskać od kogoś interesujące nas informacje lub zwrócić się do kogoś z prośbą, powinniśmy zwracać się słowami: „mógłbyś”, „mogłabyś”, „Czy mógłby Pan…”. Wykorzystywanie takich grzecznościowych form gramatycznych jest wyrazem szacunku wobec odbiorcy i może nawet sprawić, że chętniej udzieli nam on wszelkiej pomocy czy informacji. O grzeczności powinniśmy pamiętać podczas sporządzania oficjalnych pism urzędowych, pisania listów formalnych, rozmów w miejscu pracy, w banku, na poczcie, w urzędzie. Poza zwrotami takimi jak: „dziękuję”, „proszę”, „przepraszam” należy w odpowiedni, uprzejmy sposób formułować swoje prośby, oczekiwania, intencje, np. „Chciałbym ubiegać się o stanowisko…”, „Uprzejmie proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby…”. Celowe bądź nieświadome pomijanie grzecznościowych form językowych może sprawić, że zostaniemy uznani za osoby pozbawione kultury osobistej, co w rezultacie może skutkować trudnościami w osiągnięciu wyznaczonych celów. Grzeczność i uprzejmość wyrażane odpowiednimi sformułowaniami mogą natomiast zostać zapamiętane i docenione przez naszych rozmówców czy adresatów.

Sądzę, że udało mi się potwierdzić słuszność postawionej przeze mnie tezy. Grzecznościowe formy językowe są współcześnie nieodłącznym elementem komunikacji interpersonalnej i mają ogromny wpływ na relacje międzyludzkie. Dzięki ich umiejętnemu stosowaniu możemy udowodnić odbiorcy, że jest dla nas ważny, okazać mu należny szacunek, przekonać go do poparcia naszych działań i zyskać jego przychylność, akceptację, życzliwość.