Czym jest idealizm i jaki jest jego wpływ na życie człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do podanego fragmentu „Lalki”, całego utworu Bolesława Prusa oraz innego tekstu kultury. [język polski/liceum]

W literaturze wielu epok pojawiają się bohaterowie, których można określić mianem marzycieli, idealistów. Liczne utwory pokazują, że są to postaci, które kierują się w swoim życiu ideałami i są gotowe do największych poświęceń w celu ich realizacji. W mojej wypowiedzi postaram się udowodnić, że idealizm to postawa wiążąca się z bezwzględnym oddaniem wyznawanym ideałom i gotowością do poświęceń w imię wartości, która to ma znaczący wpływ na życie człowieka i jego postępowanie, może prowadzić do rezygnacji z własnego szczęścia, wyrzeczeń, a nawet tragedii. W tym celu pragnę odwołać się do powieści Bolesława Prusa pt. „Lalka” oraz „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego.

Przykładem idealisty jest główny bohater „Lalki”, Stanisław Wokulski. Od najmłodszych lat poświęcał się idei nauki. Sumiennie wypełniał swe obowiązki jako subiekt i uczył się nocami, aby zdać egzaminy i zdobyć wyższe wykształcenie. Marzył również o stworzeniu perpetuum mobile, dlatego też każdą wolną chwilę poświęcał na wykonywanie prób i doświadczeń oraz budowanie maszyn. Mimo licznych przeszkód, trudności i niezrozumienia ze strony innych ludzi, uparcie dążył do wyznaczonego sobie celu. Jego życie uległo jednak zmianie w chwili, gdy po raz pierwszy ujrzał Izabelę Łęcką. Wówczas postanowił zrezygnować z kariery naukowej i poświęcić dla miłości wszystko, co udało mu się osiągnąć. Aby zbliżyć się do Izabeli, wspierał finansowo jej ojca, wykupił należącą do Łęckich kamienicę, a także spełniał wszystkie zachcianki ukochanej. Związek Stanisława i Izabeli nie był jednakże możliwy ze względu na różnice społeczne. Z tego powodu Wokulski ciągle przeżywał rozczarowania, gdyż pod wpływem fascynacji Łęcką nie potrafił zdecydować się, czy podjąć współpracę z Geistem w Paryżu i zająć się karierą naukową, czy też nadal podejmować wszelkie wysiłki, aby zdobyć serce ukochanej. Ostatecznie nieszczęśliwa miłość, która zdominowała całe jego życie, doprowadziła do tragedii. Stanisław najprawdopodobniej zginął pod gruzami zamku w Zasławku.

W powieści Bolesława Prusa można odnaleźć inne przykłady idealizmu. Inny bohater, Julian Ochocki, był idealistą naukowym. Jego największym marzeniem było skonstruowanie machiny latającej. Całe swoje życie poświęcił pracy naukowej i zdobywaniu wiedzy. Dla tej idei zrezygnował z życia towarzyskiego i miłości. Nie zamierzał zabiegać o względy Izabeli Łęckiej lub jakiejkolwiek innej kobiety, ponieważ wolał spędzać czas w laboratorium i wspinać się po kolejnych szczeblach kariery naukowej. Ignacy Rzecki natomiast był przykładem idealisty politycznego. Stary subiekt był zagorzałym zwolennikiem Napoleona. Wierzył, że dzięki pomocy rodu Bonaparte jego ojczyzna odzyska niepodległość. Z tego powodu z ogromnym zainteresowaniem śledził wydarzenia polityczne i wyolbrzymiał osiągnięcia potomków Napoleona. Twierdził nawet, że zachowanie Wokulskiego wynikające z zauroczenia Łęcką, było spowodowane działalnością polityczną. Ostatecznie Rzecki zmarł, nie doczekawszy przybycia Napoleona i odzyskania niepodległości przez ojczyznę.

Idealistą był również główny bohater powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”, doktor Tomasz Judym. Od dziecka zmagał się z biedą, głodem i upokorzeniami ze strony wychowującej go ciotki. Udało mu się jednak wyrwać z nędzy i uzyskać wyższe wykształcenie. Dzięki otrzymanej szansie na lepsze życie czuł się odpowiedzialny za tych, którzy takiej szansy nie dostali, a ponadto uważał, że ma wobec takich osób dług do spłacenia. Najważniejsza staje się dla niego idea poświęcenia dla dobra ludzi, dlatego podejmuje wszelkie działania, aby poprawić ich warunki życiowe oraz zwalczać przyczyny i skutki nękających ich chorób. Judym poświęca wszystko dla dobra ludzi, rezygnuje nawet z własnego szczęścia i miłości.

Uważam, że udało mi się uzasadnić słuszność postawionej przeze mnie tezy. Przywołane przeze mnie przykłady jednoznacznie wskazują na to, że idealizm oznacza wierność wyznawanym ideałom i gotowość do najwyższych poświęceń w imię wartości. Jednocześnie idealizm to postawa, która ma ogromny wpływ na życie człowieka, może zmienić jego postępowanie, zdominować jego egzystencję, prowadzić do wyrzeczeń, poświęceń, ofiar.

Na podstawie wiersza Adama Zagajewskiego "Miasto, w którym chciałbym zamieszkać" i innych tekstów literackich omów różne kreacje i funkcje przestrzeni miejskiej. [język polski/liceum]

Krótki plan wypowiedzi:

Wstęp: wyjaśnienie, czym jest przestrzeń miejska, definicja przestrzeni miejskiej; przestrzeń miejska to ogół zabudowań, miejsc publicznych i mieszkań; przestrzeń miejską tworzą domy, parki, szkoły, teatry, itd., na przestrzeń miejską składa się atmosfera danego miasta, jego historia; przestrzeń miejską tworzą również ludzie, którzy ją zamieszkują;

Teza: twórcy wielu epok zwracali uwagę na różne aspekty życia w mieście; ukazywali zalety opisywanego miasta, ale także wady oraz problemy, z jakimi muszą zmagać się jego mieszkańcy; kreowali obraz miasta marzeń lub miejsca nieprzyjaznego ludziom, w którym panują trudne warunki życia;

Obraz miasta wyłaniający się z utworu Adama Zagajewskiego: autor kreuje obraz miasta marzeń, miasta, w którym chciałby mieszkać; miasto o zmierzchu jest pogrążone w ciszy, natomiast po południu rozbrzmiewają rozmowy (mieszkańców, podróżnych, kupców, filozofów); miasto tętni życiem; ludzie w przyjacielskich relacjach; miasto piękne, zachwycające jak preludium Chopina; miasto idylliczne; utopia; konwencja baśniowa; w mieście panuje tolerancja i sprawiedliwość, szacunek dla drugiego człowieka, autor podkreśla związek miasta z naturą – miasto jest otoczone przez wzgórza, wokół miasta rosną topole i jesiony, przez śródmieście przepływa rzeka; miasto marzeń, w którym panuje dobrobyt, dostatek, a mieszkańcy wiodą spokojne, pozbawione trosk życie;

Przestrzeń miejska w innych tekstach literackich:

• „Lalka” Bolesława Prusa (realistyczny obraz Warszawy; dwa oblicza miasta; autor na zasadzie kontrastu zestawia opływający w dostatki świat arystokracji i dzielnicę biedy – Powiśle, siedlisko chorób i patologii,  gdzie ludzie zmagają się ze skrajnym ubóstwem i trudnymi warunkami życia); 
• „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego (obraz Warszawy, ulica Ciepła – skąd pochodził główny bohater; autor zwraca uwagę na sytuację najbiedniejszych mieszkańców Warszawy, brak higieny, choroby, biedę);
• „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego (obraz Petersburga – miasto brudne, brzydkie, zaniedbane; miejsce, gdzie szerzy się patologia i bieda; stare, ponure budynki, szynki o podejrzanej reputacji)

Podsumowanie: w tekstach literackich ukazywane są różne oblicza przestrzeni miejskiej; twórcy pokazują, że istnieją różne aspekty życia w mieście; życie w mieście może być spełnieniem marzeń, może również być trudne, ciężkie, pełne trosk, problemów;

Odczytaj obraz Aleksandra Gierymskiego "Powiśle", wykorzystując znajomość "Lalki" Bolesława Prusa. Porównaj obraz Warszawy w obu tekstach kultury i w dowolnym kontekście. [język polski/liceum]

Źródło

WSTĘP

„Powiśle” to dzieło Aleksandra Gierymskiego, które powstało w 1883 roku, a więc w epoce pozytywizmu. Tytuł informuje o temacie obrazu, którym jest scena z życia codziennego mieszkańców najbiedniejszej warszawskiej dzielnicy – Powiśla.

OPIS OBRAZU

Aleksander Gierymski w niezwykle realistyczny i szczegółowy sposób ukazał krajobraz ówczesnej Warszawy, a także zdołał uchwycić moment z codziennego, zwykłego życia ubogich mieszkańców Powiśla. Na pierwszym planie znajdują się biedni, skromnie ubrani ludzie  trudniący się rybołówstwem. Mężczyzna w białej koszuli  trzyma w ręce wędkę i łowi ryby, jedna z kobiet czerpie wodę z rzeki, natomiast w dalszej części obrazu znajdują się ludzie, którzy odpoczywają i spacerują bądź też zajmują się wypełnianiem swoich codziennych obowiązków. Na drugim planie dostrzec można drewniane łodzie, chaty i chaotycznie rozmieszczone budynki. Kolorystyka dzieła jest stonowana i przygaszona, dominują barwy ciemne, brunatne i szare.

INTERPRETACJA OBRAZU

Artysta przedstawił na swoim obrazie krajobraz Powiśla i scenę z życia codziennego mieszkańców tej dzielnicy bez upiększania i idealizacji. Zwraca w ten sposób uwagę na trudne warunki życia ubogich warszawiaków, ich ciężką pracę, obowiązki. Zastosowana kolorystyka pogłębia przygnębiający, ponury i pesymistyczny nastrój dzieła.

OBRAZ WARSZAWY W „LALCE” I NA OBRAZIE ALEKSANDRA GIERYMSKIEGO – PORÓWNANIE

Życie codzienne mieszkańców Powiśla zostało również ukazane w powieści Bolesława Prusa „Lalka”. Ubogą dzielnicę Warszawy poznajemy dzięki spacerowi Stanisława Wokulskiego. Główny bohater dostrzega ubóstwo, nędzę, brzydotę, trudne warunki życia mieszkańców i nękające ich choroby. Zwraca uwagę na piętrzące się góry śmieci w pobliżu zbiorników wodnych, które są źródłem poważnych chorób i cierpienia. Symbolem ciężkiego losu mieszkańców Powiśla są zwłaszcza chorzy, zaniedbani ludzie – trędowata kobieta i mężczyzna bez nosa. Widok ogromu cierpienia i niewyobrażalnie trudnych warunków życiowych skłania Wokulskiego do refleksji dotyczących ogromnych różnic społecznych i niesprawiedliwości.

Aleksander Gierymski i Bolesław Prus w podobny sposób ukazali obraz Warszawy w swoich dziełach. Zarówno powieść, jak i dzieło sztuki zwracają uwagę na biedę, nędzę i trudności, z jakimi zmagają się najubożsi mieszkańcy miasta. Opis Powiśla w „Lalce”  jest zdecydowanie bardziej wstrząsający, drastyczny i naturalistyczny, wzbudza przerażenie, smutek i współczucie odbiorców.

KONTEKST – OBRAZ WARSZAWY W „LUDZIACH BEZDOMNYCH” STEFANA ŻEROMSKIEGO

Na trudną sytuację mieszkańców Warszawy zwrócił uwagę Stefan Żeromski w powieści „Ludzie bezdomni”. Główny bohater utworu, doktor Tomasz Judym, obserwuje realia życia w biednych warszawskich dzielnicach podczas spaceru. Judym przechadza się ulicą Krochmalną, a także ulicą Ciepłą, na której się wychowywał. Bohater jest wstrząśnięty widokiem zaniedbanych sklepów i domów, niezwykle brudnych, zaniedbanych chodników, a przede wszystkim mieszkających tu ludzi – ubogich, brudnych, zaniedbanych, chorych, ubranych w łachmany. Uderza go brak higieny mieszkańców i nędza robotników, sprzedawców, kramarzy. Obraz Warszawy w powieści Stefana Żeromskiego jest jeszcze bardziej wstrząsający niż w powieści Bolesława Prusa. Miejsce opisane w „Ludziach bezdomnych” wzbudza odrazę, strach i przerażenie.

PODSUMOWANIE

Zarówno obraz Aleksandra Gierymskiego, jak i przywołane utwory literackie ukazują Warszawę w realistyczny, niemal naturalistyczny sposób. Dzieło Gierymskiego jest przygnębiające, smutne i jednocześnie spokojne, natomiast obraz Warszawy w „Lalce” i „Ludziach bezdomnych” jest niezwykle wstrząsający, budzący strach, odrazę i współczucie odbiorców.