Czym jest idealizm i jaki jest jego wpływ na życie człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do podanego fragmentu „Lalki”, całego utworu Bolesława Prusa oraz innego tekstu kultury. [język polski/liceum]

W literaturze wielu epok pojawiają się bohaterowie, których można określić mianem marzycieli, idealistów. Liczne utwory pokazują, że są to postaci, które kierują się w swoim życiu ideałami i są gotowe do największych poświęceń w celu ich realizacji. W mojej wypowiedzi postaram się udowodnić, że idealizm to postawa wiążąca się z bezwzględnym oddaniem wyznawanym ideałom i gotowością do poświęceń w imię wartości, która to ma znaczący wpływ na życie człowieka i jego postępowanie, może prowadzić do rezygnacji z własnego szczęścia, wyrzeczeń, a nawet tragedii. W tym celu pragnę odwołać się do powieści Bolesława Prusa pt. „Lalka” oraz „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego.

Przykładem idealisty jest główny bohater „Lalki”, Stanisław Wokulski. Od najmłodszych lat poświęcał się idei nauki. Sumiennie wypełniał swe obowiązki jako subiekt i uczył się nocami, aby zdać egzaminy i zdobyć wyższe wykształcenie. Marzył również o stworzeniu perpetuum mobile, dlatego też każdą wolną chwilę poświęcał na wykonywanie prób i doświadczeń oraz budowanie maszyn. Mimo licznych przeszkód, trudności i niezrozumienia ze strony innych ludzi, uparcie dążył do wyznaczonego sobie celu. Jego życie uległo jednak zmianie w chwili, gdy po raz pierwszy ujrzał Izabelę Łęcką. Wówczas postanowił zrezygnować z kariery naukowej i poświęcić dla miłości wszystko, co udało mu się osiągnąć. Aby zbliżyć się do Izabeli, wspierał finansowo jej ojca, wykupił należącą do Łęckich kamienicę, a także spełniał wszystkie zachcianki ukochanej. Związek Stanisława i Izabeli nie był jednakże możliwy ze względu na różnice społeczne. Z tego powodu Wokulski ciągle przeżywał rozczarowania, gdyż pod wpływem fascynacji Łęcką nie potrafił zdecydować się, czy podjąć współpracę z Geistem w Paryżu i zająć się karierą naukową, czy też nadal podejmować wszelkie wysiłki, aby zdobyć serce ukochanej. Ostatecznie nieszczęśliwa miłość, która zdominowała całe jego życie, doprowadziła do tragedii. Stanisław najprawdopodobniej zginął pod gruzami zamku w Zasławku.

W powieści Bolesława Prusa można odnaleźć inne przykłady idealizmu. Inny bohater, Julian Ochocki, był idealistą naukowym. Jego największym marzeniem było skonstruowanie machiny latającej. Całe swoje życie poświęcił pracy naukowej i zdobywaniu wiedzy. Dla tej idei zrezygnował z życia towarzyskiego i miłości. Nie zamierzał zabiegać o względy Izabeli Łęckiej lub jakiejkolwiek innej kobiety, ponieważ wolał spędzać czas w laboratorium i wspinać się po kolejnych szczeblach kariery naukowej. Ignacy Rzecki natomiast był przykładem idealisty politycznego. Stary subiekt był zagorzałym zwolennikiem Napoleona. Wierzył, że dzięki pomocy rodu Bonaparte jego ojczyzna odzyska niepodległość. Z tego powodu z ogromnym zainteresowaniem śledził wydarzenia polityczne i wyolbrzymiał osiągnięcia potomków Napoleona. Twierdził nawet, że zachowanie Wokulskiego wynikające z zauroczenia Łęcką, było spowodowane działalnością polityczną. Ostatecznie Rzecki zmarł, nie doczekawszy przybycia Napoleona i odzyskania niepodległości przez ojczyznę.

Idealistą był również główny bohater powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”, doktor Tomasz Judym. Od dziecka zmagał się z biedą, głodem i upokorzeniami ze strony wychowującej go ciotki. Udało mu się jednak wyrwać z nędzy i uzyskać wyższe wykształcenie. Dzięki otrzymanej szansie na lepsze życie czuł się odpowiedzialny za tych, którzy takiej szansy nie dostali, a ponadto uważał, że ma wobec takich osób dług do spłacenia. Najważniejsza staje się dla niego idea poświęcenia dla dobra ludzi, dlatego podejmuje wszelkie działania, aby poprawić ich warunki życiowe oraz zwalczać przyczyny i skutki nękających ich chorób. Judym poświęca wszystko dla dobra ludzi, rezygnuje nawet z własnego szczęścia i miłości.

Uważam, że udało mi się uzasadnić słuszność postawionej przeze mnie tezy. Przywołane przeze mnie przykłady jednoznacznie wskazują na to, że idealizm oznacza wierność wyznawanym ideałom i gotowość do najwyższych poświęceń w imię wartości. Jednocześnie idealizm to postawa, która ma ogromny wpływ na życie człowieka, może zmienić jego postępowanie, zdominować jego egzystencję, prowadzić do wyrzeczeń, poświęceń, ofiar.

Na podstawie wiersza Adama Zagajewskiego "Miasto, w którym chciałbym zamieszkać" i innych tekstów literackich omów różne kreacje i funkcje przestrzeni miejskiej. [język polski/liceum]

Krótki plan wypowiedzi:

Wstęp: wyjaśnienie, czym jest przestrzeń miejska, definicja przestrzeni miejskiej; przestrzeń miejska to ogół zabudowań, miejsc publicznych i mieszkań; przestrzeń miejską tworzą domy, parki, szkoły, teatry, itd., na przestrzeń miejską składa się atmosfera danego miasta, jego historia; przestrzeń miejską tworzą również ludzie, którzy ją zamieszkują;

Teza: twórcy wielu epok zwracali uwagę na różne aspekty życia w mieście; ukazywali zalety opisywanego miasta, ale także wady oraz problemy, z jakimi muszą zmagać się jego mieszkańcy; kreowali obraz miasta marzeń lub miejsca nieprzyjaznego ludziom, w którym panują trudne warunki życia;

Obraz miasta wyłaniający się z utworu Adama Zagajewskiego: autor kreuje obraz miasta marzeń, miasta, w którym chciałby mieszkać; miasto o zmierzchu jest pogrążone w ciszy, natomiast po południu rozbrzmiewają rozmowy (mieszkańców, podróżnych, kupców, filozofów); miasto tętni życiem; ludzie w przyjacielskich relacjach; miasto piękne, zachwycające jak preludium Chopina; miasto idylliczne; utopia; konwencja baśniowa; w mieście panuje tolerancja i sprawiedliwość, szacunek dla drugiego człowieka, autor podkreśla związek miasta z naturą – miasto jest otoczone przez wzgórza, wokół miasta rosną topole i jesiony, przez śródmieście przepływa rzeka; miasto marzeń, w którym panuje dobrobyt, dostatek, a mieszkańcy wiodą spokojne, pozbawione trosk życie;

Przestrzeń miejska w innych tekstach literackich:

• „Lalka” Bolesława Prusa (realistyczny obraz Warszawy; dwa oblicza miasta; autor na zasadzie kontrastu zestawia opływający w dostatki świat arystokracji i dzielnicę biedy – Powiśle, siedlisko chorób i patologii,  gdzie ludzie zmagają się ze skrajnym ubóstwem i trudnymi warunkami życia); 
• „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego (obraz Warszawy, ulica Ciepła – skąd pochodził główny bohater; autor zwraca uwagę na sytuację najbiedniejszych mieszkańców Warszawy, brak higieny, choroby, biedę);
• „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego (obraz Petersburga – miasto brudne, brzydkie, zaniedbane; miejsce, gdzie szerzy się patologia i bieda; stare, ponure budynki, szynki o podejrzanej reputacji)

Podsumowanie: w tekstach literackich ukazywane są różne oblicza przestrzeni miejskiej; twórcy pokazują, że istnieją różne aspekty życia w mieście; życie w mieście może być spełnieniem marzeń, może również być trudne, ciężkie, pełne trosk, problemów;

Odczytaj obraz Aleksandra Gierymskiego "Powiśle", wykorzystując znajomość "Lalki" Bolesława Prusa. Porównaj obraz Warszawy w obu tekstach kultury i w dowolnym kontekście. [język polski/liceum]

Źródło

WSTĘP

„Powiśle” to dzieło Aleksandra Gierymskiego, które powstało w 1883 roku, a więc w epoce pozytywizmu. Tytuł informuje o temacie obrazu, którym jest scena z życia codziennego mieszkańców najbiedniejszej warszawskiej dzielnicy – Powiśla.

OPIS OBRAZU

Aleksander Gierymski w niezwykle realistyczny i szczegółowy sposób ukazał krajobraz ówczesnej Warszawy, a także zdołał uchwycić moment z codziennego, zwykłego życia ubogich mieszkańców Powiśla. Na pierwszym planie znajdują się biedni, skromnie ubrani ludzie  trudniący się rybołówstwem. Mężczyzna w białej koszuli  trzyma w ręce wędkę i łowi ryby, jedna z kobiet czerpie wodę z rzeki, natomiast w dalszej części obrazu znajdują się ludzie, którzy odpoczywają i spacerują bądź też zajmują się wypełnianiem swoich codziennych obowiązków. Na drugim planie dostrzec można drewniane łodzie, chaty i chaotycznie rozmieszczone budynki. Kolorystyka dzieła jest stonowana i przygaszona, dominują barwy ciemne, brunatne i szare.

INTERPRETACJA OBRAZU

Artysta przedstawił na swoim obrazie krajobraz Powiśla i scenę z życia codziennego mieszkańców tej dzielnicy bez upiększania i idealizacji. Zwraca w ten sposób uwagę na trudne warunki życia ubogich warszawiaków, ich ciężką pracę, obowiązki. Zastosowana kolorystyka pogłębia przygnębiający, ponury i pesymistyczny nastrój dzieła.

OBRAZ WARSZAWY W „LALCE” I NA OBRAZIE ALEKSANDRA GIERYMSKIEGO – PORÓWNANIE

Życie codzienne mieszkańców Powiśla zostało również ukazane w powieści Bolesława Prusa „Lalka”. Ubogą dzielnicę Warszawy poznajemy dzięki spacerowi Stanisława Wokulskiego. Główny bohater dostrzega ubóstwo, nędzę, brzydotę, trudne warunki życia mieszkańców i nękające ich choroby. Zwraca uwagę na piętrzące się góry śmieci w pobliżu zbiorników wodnych, które są źródłem poważnych chorób i cierpienia. Symbolem ciężkiego losu mieszkańców Powiśla są zwłaszcza chorzy, zaniedbani ludzie – trędowata kobieta i mężczyzna bez nosa. Widok ogromu cierpienia i niewyobrażalnie trudnych warunków życiowych skłania Wokulskiego do refleksji dotyczących ogromnych różnic społecznych i niesprawiedliwości.

Aleksander Gierymski i Bolesław Prus w podobny sposób ukazali obraz Warszawy w swoich dziełach. Zarówno powieść, jak i dzieło sztuki zwracają uwagę na biedę, nędzę i trudności, z jakimi zmagają się najubożsi mieszkańcy miasta. Opis Powiśla w „Lalce”  jest zdecydowanie bardziej wstrząsający, drastyczny i naturalistyczny, wzbudza przerażenie, smutek i współczucie odbiorców.

KONTEKST – OBRAZ WARSZAWY W „LUDZIACH BEZDOMNYCH” STEFANA ŻEROMSKIEGO

Na trudną sytuację mieszkańców Warszawy zwrócił uwagę Stefan Żeromski w powieści „Ludzie bezdomni”. Główny bohater utworu, doktor Tomasz Judym, obserwuje realia życia w biednych warszawskich dzielnicach podczas spaceru. Judym przechadza się ulicą Krochmalną, a także ulicą Ciepłą, na której się wychowywał. Bohater jest wstrząśnięty widokiem zaniedbanych sklepów i domów, niezwykle brudnych, zaniedbanych chodników, a przede wszystkim mieszkających tu ludzi – ubogich, brudnych, zaniedbanych, chorych, ubranych w łachmany. Uderza go brak higieny mieszkańców i nędza robotników, sprzedawców, kramarzy. Obraz Warszawy w powieści Stefana Żeromskiego jest jeszcze bardziej wstrząsający niż w powieści Bolesława Prusa. Miejsce opisane w „Ludziach bezdomnych” wzbudza odrazę, strach i przerażenie.

PODSUMOWANIE

Zarówno obraz Aleksandra Gierymskiego, jak i przywołane utwory literackie ukazują Warszawę w realistyczny, niemal naturalistyczny sposób. Dzieło Gierymskiego jest przygnębiające, smutne i jednocześnie spokojne, natomiast obraz Warszawy w „Lalce” i „Ludziach bezdomnych” jest niezwykle wstrząsający, budzący strach, odrazę i współczucie odbiorców. 

Samotność - szansa czy ograniczenie? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do załączonego fragmentu "Wilka stepowego" oraz innych, wybranych przez siebie, tekstów kultury. [język polski/liceum]

Samotność to stan, który nierozerwalnie związany jest z życiem człowieka. Najczęściej kojarzy się z poczuciem braku i pustki, wyobcowaniem, izolacją, odrzuceniem i bolesną świadomością, że brakuje nam bliskości i kontaktów z innymi ludźmi. Istnieje jednak pozytywny aspekt samotności: daje ona okazję do rozwoju, lepszego poznania siebie, zdefiniowania swoich pragnień, dotarcia do prawdy o sobie, zrozumienia rzeczywistości, odnalezienia sensu życia czy też realizacji własnych celów, marzeń. W mojej wypowiedzi postaram się udowodnić, że samotność może być daną człowiekowi szansą w szerokim tego słowa znaczeniu. W  tym celu pragnę odwołać się do podanego fragmentu „Wilka stepowego” Hermana Hessego, „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego oraz „Kordiana” Juliusza Słowackiego.

Główny bohater powieści Hermana Hessego, Harry, nazywany „wilkiem stepowym”, był człowiekiem, który zdecydował się na samotność z własnej woli. Nie uznawał jej bowiem za karę czy przykrą konieczność – była dla niego „marzeniem i szczęściem”. Nade wszystko cenił poczucie wolności i swobody. Dążył do zachowania niezależności za wszelką cenę, nawet wówczas, gdy wiązało się to z ofiarą, wyrzeczeniami, poświęceniem. Z tego powodu unikał sytuacji, w których musiałby wykonywać polecenia i rozkazy, być komuś posłusznym, podległym. Co prawda samotność była dla niego czasami dokuczliwa i przytłaczająca, zwłaszcza wtedy, gdy uniemożliwiała mu nawiązanie głębszej relacji z drugim człowiekiem i zaspokojenie potrzeby bliskości. Była jednakże szansą na nadanie swemu życiu określonego kształtu, podążanie własnymi ścieżkami, decydowanie o sobie. Dzięki samotności nie był zniewolony, mógł podejmować własne, niezależne decyzje i wybory, nie musiał postępować wbrew sobie.

Bohaterem, który postanowił  wieść żywot samotnika był również doktor Tomasz Judym z powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”. Judym od dziecka zmagał się z przeciwnościami losu, biedą, głodem, upokorzeniami ze strony wychowującej go ciotki, jednakże dzięki uporowi i determinacji udało mu się uzyskać wyższe wykształcenie. Dzięki otrzymanej szansie na lepsze życie czuł się odpowiedzialny za tych, którzy takiej szansy nie mieli. Twierdził, że ma wobec nich dług do spłacenia, dlatego zdecydował się na samotną walkę ze społeczną niesprawiedliwością i krzywdą. Podejmował więc wszelkie działania, aby poprawić warunki życiowe najuboższych oraz zwalczać przyczyny i skutki nękających ich chorób. Aby w pełni poświęcić się idei niesienia pomocy innym, postanowił zrezygnować z osobistego szczęścia i zdecydował się na rozstanie z ukochaną Joasią Podborską. Samotność okazała się więc być dla niego szansą, by osiągnąć wyznaczony cel.

Samotność towarzyszyła także głównemu bohaterowi dramatu Juliusza Słowackiego „Kordian”. Kordian od najmłodszych lat zmagał się z poczuciem osamotnienia. Był nadwrażliwy, nadmiernie uczuciowy i przekonany o tym, że jego życie jest pozbawione sensu, dlatego spotykał się z brakiem zrozumienia i akceptacji ze strony otoczenia. Po nieudanej próbie samobójczej postanowił wyruszyć samotnie w świat, aby odnaleźć sens swojej egzystencji. Przełomowym momentem jego podróży było wygłoszenie monologu na szczycie Mont Blanc. Osamotnienie i odizolowanie się od ludzi umożliwiło mu głębokie zastanowienie się nad własnym życiem i w rezultacie odnalezienie swojego celu w życiu, jakim była walka o niepodległość ojczyzny. Samotność była dla Kordiana stanem emocjonalnym, który przyczynił się do przeżycia wewnętrznej przemiany i dotarcia do prawdy o sobie.

Sądzę, że zgromadzone argumenty potwierdzają słuszność postawionej przeze mnie tezy. Liczne utwory literackie pokazują, że samotność nie jest wyłącznie stanem negatywnym, destrukcyjnym, kojarzącym się ze smutkiem, żalem i rozpaczą. Może być również szansą na głębsze zrozumienie rzeczywistości, poznanie własnych pragnień i marzeń oraz osiągnięcie wyznaczonych celów.

Czy bohaterowie literaccy częściej głoszą ideę, że "człowiek to rzecz święta", czy łamią zasady moralne? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentów "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego i innych tekstów kultury. [język polski/liceum]

W literaturze wielu epok nie brakuje utworów, które poza przedstawieniem rozbudowanego ciągu zdarzeń skupiają się na problematyce moralnej oraz psychice występujących w nich postaci. Koncentrują się one przeważnie na przeżyciach i emocjach bohaterów, analizują przyczyny i skutki dokonywanych przez nich wyborów, ukazują ich poglądy, sposób odbierania rzeczywistości oraz system wartości i zasad moralnych, jakimi kierują się w życiu. Bardzo często pokazują one, że bohaterowie w różny sposób rozumieją pojęcie dobra, zła czy moralności. Niektórzy z nich uważają, że najważniejsze jest szczęście drugiej osoby i głoszą ideę, że „człowiek to rzecz święta”, a inni twierdzą z kolei, że ważniejsze są ich własne cele, dążenia, pragnienia, nawet jeżeli ich realizacja wiąże się z krzywdą drugiego człowieka. W mojej wypowiedzi postaram się udowodnić, że w utworach literackich dominują jednak tacy bohaterowie, którzy łamią zasady moralne. W tym celu pragnę odwołać się do „Ludzi bezdomnych” i „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego, a także „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego.

„Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego to powieść, która poświęca wiele uwagi kwestiom społecznym i moralnym. Zaprezentowany fragment przedstawia rozmowę inżyniera Korzeckiego z młodym Kalinowiczem, w której uczestniczył również doktor Tomasz Judym. Inżynier Korzecki był życzliwy, gotowy do niesienia pomocy, wrażliwy na krzywdę drugiego człowieka. Kierował się w życiu zasadami moralnymi i systemem wartości, w którego centrum znajdował się człowiek. Podczas rozmowy przekonywał Kalinowicza, że każdy jest obdarzony wolną wolą, może podejmować własne, suwerenne decyzje i wybory, może czynić, co tylko zechce. Uważał nawet, że czasami można dopuścić się kłamstwa, gdyż przyznanie się do niego jest nierzadko większym bohaterstwem niż wyznanie prawdy. Podkreślał jednakże, że czyny nie powinny godzić w dobro i szczęście drugiego człowieka. Twierdził, że „człowiek to rzecz święta, której krzywdzić nikomu nie wolno”. Uważał, że należy zwalczać wszelkie przejawy nienawiści, szerzyć miłość i dobro, nie wolno być obojętnym na krzywdę ludzką, lecz gotowym do niesienia pomocy, ofiarowania innym swojego czasu, poświęcenia, zaangażowania. Korzecki był jednak jednym z niewielu bohaterów, którzy głosili takie idee. Ostatecznie inżynier popełnił samobójstwo, gdyż nie mógł znieść okrucieństwa i cierpienia ludzi w otaczającym go świecie.

Inna powieść Stefana Żeromskiego ukazuje zupełnie odmienny stosunek bohaterów do zasad moralnych. Cezary Baryka, główny bohater „Przedwiośnia” był zwolennikiem rewolucji i wdrożenia w życie ideologii komunistycznej, co oznaczało wprowadzenie poważnych zmian w stosunkowo krótkim czasie, a także uzyskanie rekompensaty za lata wyzysku. W rzeczywistości jednak okazało się, że rewolucja wiąże się z krzywdą, cierpieniem i śmiercią niewinnych ludzi. Cezarego cechowała jednakże bezkrytyczna postawa wobec bolszewików, która nie uległa zmianie nawet wtedy, gdy przestały funkcjonować publiczne instytucje i zaczęto organizować manifestacje kończące się okrutnymi morderstwami. Zafascynowany rewolucyjnymi ideami Baryka zdecydował się nawet dobrowolnie oddać należący do rodziny skarb. Jego poglądy i postawa jednoznacznie wskazywały na to, że drugi człowiek nie był dla niego „rzeczą świętą, której krzywdzić nikomu nie wolno”. Twierdził, że wprowadzenie w życie ideologii bolszewickiej, równości, ładu i porządku jest ważniejsze nawet od dobra jednostki. Obojętny na ludzką krzywdę bohater zmienił swój stosunek do rewolucji dopiero wtedy, gdy ujrzał swoją zmarłą matkę bez ślubnej obrączki na palcu oraz ciało młodej, pięknej Ormianki – ofiary krwawego przewrotu. Nie zniechęcił się jednak całkowicie do poglądów bolszewików – mimo licznych rozterek i wątpliwości brał udział w dyskusjach z Antonim Lulkiem i innymi zagorzałymi komunistami, a ponadto ostatecznie uczestniczył w manifestacji robotniczej, chociaż odłączył się od tłumu strajkujących.

Bohaterem, który daleki był od stwierdzenia, że „człowiek to rzecz święta” był Rodion Raskolnikow ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. Młody student postanowił zamordować starą lichwiarkę. W ten sposób chciał zyskać jej pieniądze, które pomogłyby setkom biednych ludzi, a także jego siostrze, która była zmuszona poślubić mężczyznę, którego nie kochała jedynie po to, by zapewnić swojej rodzinie lepsze warunki życiowe. Przede wszystkim jednak Raskolnikow planował morderstwo aby udowodnić, iż jest on jednostką wybitną, mającą prawo do popełnienia zbrodni w imię wyższych celów. Traktował więc zbrodnię jak eksperyment, którego wynik miał potwierdzić jego teorię. Z tego powodu zamordował z zimną krwią lichwiarkę i jej siostrę, co skłania do stwierdzenia, że życie człowieka nie było dla niego najwyższą wartością.

Uważam, że udało mi się uzasadnić słuszność postawionej przeze mnie tezy. W licznych utworach literackich pojawiają się bohaterowie, którzy kierują się w życiu zasadami i wartościami oraz głoszą ideę, że „człowiek to rzecz święta, której krzywdzić nikomu nie wolno”. Jednakże w literaturze dominują postaci, które łamią zasady moralne i nie uznają życia człowieka za najważniejszą wartość, dlatego też są obojętni na ludzką krzywdę, a nawet skłonni do popełnienia zbrodni.